نمائيم وى مىگويد : « حمله علوم در اسلام همگى قوم فارسى بوده‌اند ، و اگر چند تن انگشت‌شمار غير فارسى در ميان دانشمندان صدر اول اسلام مىبينيم آنها نيز دست پروردگان و پرورش‌يافته‌گان ايرانيان بوده‌اند » . لاجرم دربار اندلس گروهى يهوديان و مسيحيان اندلسى و تازه‌مسلمانان آن ديار را براى فراگرفتن علوم و معارف اسلامى به خاورزمين ، بغداد و ديگر بلاد خاورى روانه مىساختند تا پس از تكميل تحصيلات علمى باندلس بازگردند ، در تضاعيف همين كتاب « طبقات الاطباء و الحكماى ابن جلجل » نمونه كافى از اين كارها مذكور گرديده است . نامهاى مسيحى و لاتينى عدهء كثيرى از دانشمندان اسلامى مغرب‌زمين مانند : « Ibne - Pacical » ابن بشكوال « Ibne - Gotie » ، ابن قوطيه ، ابن فورتش ، ابن جلجل . . . گواه اين سخن مىباشد . * محصولات فكرى و آثار فرهنگى اسلامى چون سيلى خروشان از خاورزمين به باختر كشيده شد ، گروهى از دانشمندان و استادان ايران باندلس شتافتند و فرهنگ اسلام را در آن ديار گسترش دادند اگر دربار خلافت اموى در اندلس خود را مستقل دانسته و از خاندان عباسى در خاورزمين بىنياز بودند ، اما در مدنيت و فرهنگ پيرو بوده ، و دانشمندان آن ديار ريزه‌خوار خوان احسان و خوشه‌چينان خرمن دانش و فرهنگ استادان ايرانى خاورزمين بوده‌اند . و از انوار مدنيت و فرهنگ اسلام كه در خاورزمين در نقش رهبر ، پيشتاز و پيشرو در تجلى بوده است استناره و اقتباس مىكرده‌اند . ابن جلجل عصر الناصر لدين اللّه عبد الرحمن و پسرش الحكم المستنصر در سالهاى 350 - 300 ه . درخشان‌ترين ادوار حكومت اسلام در اسپانيا بشمار مىرود و ابن جلجل - نگارندهء كتاب حاضر - يكى از اعلام اين عصر بوده كه در دربار خلافت اموى ، در

--> ( * ) - ابن بشكوال ابو القاسم خلف بن عبد الملك از فقها و محدثين بزرگ از خاندان : Serrion , Xorroyon . ابن قوطيه : ابو بكر محمد بن عمر فقيه و مورخ نامدار از خاندان : Olemundo , Oppas ,